فصل سوم : پيشينهء تاريخى و سير نگارش ناسخ و منسوخ از آغاز تا كنون در اين قسمت از بحث ، سعى خواهيم كرد كه تلاشها و نگارشهاى مهم پژوهشگران اسلامى را از آغاز تدوين ، دربارهء ناسخ و منسوخ ، در حد حوصلهء اين رساله بيان كنيم و از نيمه اول قرن آغازين هجرى ، همراه پژوهشگران و انديشمندان مسلمان از مذاهب گوناگون ، حركت كرده و تا به امروز ، يك سير اجمالى و گذرا بنماييم . از واپسين روزهاى نيمهء اول قرن دوم ، انديشمندان بزرگ اسلامى در اين راستا ، نوشته‌هاى بسيار سودمندى را از خود به يادگار نهاده‌اند و ما در اين گذر كوتاه ، تمامى تلاش خود را به كار مىگيريم كه نخست يك فهرست نسبتا جامعى از گزيده نگارشهاى ناسخ و منسوخ را تنظيم كرده و ارائه نماييم و در مورد تعداد اندكى از آنها نيز به صورت تفصيلى سخن گفته و معرفى نماييم . البته اين سير را بر پايهء تاريخ درگذشت نگارشگران آنها مرتب نموده و اسامى مؤلفين را محور قرار داده و به ترتيب ذكر مىنماييم و در اين كوشش نيز از خداوند منان ، مدد مىطلبيم . و لازم به يادآورى است كه ما در اين جستجو و بررسى ، بناى آن نداريم كه تمامى نوشته‌ها را در اين زمينه ، جمع‌آورى نماييم ، چرا كه اين يك كتاب مستقلى را مىطلبد و از